Blog

IS – LM Eğrisi

Yazar: Tarih: 9 Ağustos 2011, 1 Yorum , Kategori: Ekonomi-Finans
1

Aslında bu uzun konuyu paylaşmaya gerçekten üşeniyorum ama o kadar önemli ki… Her ekonomistin bilmesi gereken bir konu! Bu önemliliği ve bu konuyu buraya taşırken bilgilerimi tekrar pekiştirecek olmam, bu son günlerdeki üşengeçliğimi yendi. Öncelikle IS ve LM doğrularının nasıl oluştuğunu gösterdikten sonra, bu ikisini birlikte değerlendirerek, makroekonomik değişkenlerin birbirleriyle nasıl ilişki içerisinde olduklarını göstermeye çalışacağım. IS ve LM doğrularını anlatmadan önce, makroekonomideki en temel formülü yazmakta fayda var.

Y=C + I + G + NX

Y : Üretim

C : Tüketim

I : Yatırım

G : Kamu harcamaları

NX : İhracat – İthalat

Denklemin sol tarafı üretimi, sağ tarafı ise mallara olan toplam talebi göstermektedir. Bu eşitlik sağlandığında ise ekonomi dengededir. Burada üretimi (Y) etkileyen çeşitli değişkenler vardır. Biraz bunlardan bahsedelim;

Vergiler : Vergilerin artması tüketimi(C) azaltacağından dolayı, Y de azalacaktır.

Faizler : Bir ekonomide faizlerin artması yatırımı azaltacaktır. Dolayısıyla Y de azalacaktır. Faizlerle mal piyasasında yatırım arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Şöyle ki, eğer bir fabrikatör borçlanarak yeni teçhizatlar almak isterse, faizler artarsa bu yatırımını daha az yada hiç gerçekleştiremeyecektir.

Enflasyon beklentisi : Enflasyonun yükseleceği beklentisi, faiz oranlarının artmasına sebebiyet vereceğinden, Y de azalma yaratacaktır.

IS EĞRİSİNİN OLUŞUMU (MAL PİYASASINDA DENGE)

Yukarıda da söylediğim gibi, yandaki şekilden de görüleceği üzere, faiz oranlarının artması yatırımı azaltacağından, toplam talep doğrusu(ZZ) aşağıya doğru kayacaktır. Dolayısıyla toplam üretim de Y den Y’ doğru azalacaktır. Faiz oranlarının azalmasında ise bunun tam tersi olacaktır. Burada 45 derecelik açı, üretimin kendisi ile oluşturduğu fonksiyondur. Yani Y=f(Y,i) dir. “i” ise faiz oranıdır. A ve A’ noktaları ise, ekonomideki mal piyasası denge noktalarıdır. Faiz oranı yükseldiğinde A denge noktası A’ ne kaymış, mal piyasasında yeni bir denge oluşmuştur.

Faiz oranları (i) her defasında değiştiğinde toplam talebin aşağı-yukarı azaltarak, üretimi değiştirdiğini öğrenmiş olduk. Bundan sonrası ise daha basittir. Zira, bu grafikten, her bir faiz oranında(i) mal piyasasında dengeye (A) karşılık gelen üretim (Y) noktalarını bulduğumuz zaman, IS eğrisini tamamlamış oluruz.

 

IS eğrisi bize, her faiz oranına karşılık gelen, mal piyasasındaki denge koşulu altındaki üretimi vermektedir.


Belirli bir faiz oranında, örneğin “i” faiz oranında, vergiler arttırılırsa, hane halkının mal piyasasında talebi azalacaktır. Bu da toplam talep eğrisinin aşağıya inmesine ve IS eğrisinin sola kayarak yine aynı faiz oranında fakat bu sefer Y’ üretim düzeyinde dengeye gelmesini sağlayacaktır. Bu durum benzer şekilde, kamu harcamaları, tüketici güveni gibi değişkenlerin azalmasında da görülmektedir.

LM EĞRİSİNİN OLUŞUMU (PARA PİYASASINDA DENGE)

Gelelim para piyasasında dengeye. Bu piyasanın başrol oyuncusu Merkez Bankasıdır, figuranlık rolünü de bankalar vs aracı kuruluşlar üstlenmektedir.(Günümüzün finans dünyasında bankalardan daha etkili olabilecek hedge fund sahipleri var ama, biz sanki onlar yokumş gibi davranalım).

Yine IS eğrisinde olduğu gibi, para piyasasındaki arz ve talep dengesini bir grafikle gösterdikten sonra bu grafik yardımıyla LM eğrisini, yani her reel faiz oranına karşılık gelen reel milli geliri gösteren eğriyi çizeceğiz.

Merkez bankası, elindeki para politikası araçlarıyla, para arzını kontrol eden kuruluştur. Dolayısıyla, faiz oranı önceden merkez bankası tarafından zaten belirlendiği için, para arzı y eksenine paralel olacak şekilde, x eksenini dik keser. Para talebi ise, negatif eğimli bir eğridir. Şekil üzerinden anlatmaya devam edelim.

 

 

 

 

 

 

 

 

Öncelikle sağ taraftaki grafikten başlayalım. Bir ekonomide milli gelirin(ya da üretimin) artması (Y den Y’ üne geçmesi) para talebini arttırır. Sol grafikte artan para talebi, merkez bankası para arzını değiştirmezse, faiz oranını “i” den ”  i’  ” ne yükseltir. Ekonomistlerin ağzından şu cümleyi cümleyi çok sık duyarsınız : “Ekonomik aktivitenin artması, faiz oranlarını arttırmaktadır.” İşte söyledikleri şeyin temeli buna dayanmaktadır. Diğer taraftan, bugünlerde ekonomi çevreleri tarafından çok sık dile getirilen birşey daha vardır : ” Merkez bankası ekonomiyi soğutmak için, faizleri yükseltti(veya piyasadan likidite çekti)”. Bunu da birazdan açıklayacağım.

Bu sefer sol grafikten yorumlamaya başlayalım.. Merkez bankası para arzı silahını kullanmaya kalkıştığında, örneğin para arzını azalttığında, sol grafikteki ” i ” faiz oranı ” i’ ” ne yükselir. Bunu takiben LM eğrisi, Y değişmeden yukarı doğru hareket eder. Burada dikkat etmeniz gereken nokta LM doğrusunun tümden yukarı doğru hareket ettiğidir. Yani (i, Y) noktası (i’ , Y’ ) ne gelmemektedir. Tersi durumunda ise, yani merkez bankası para arzını arttırdığında (enflasyon arttığında), bu sefer LM eğrisi tümden aşağı doğru kaymaktadır.

Yarın IS-LM eğrilerini birlikte vererek, ekonomik göstergeler arasındaki ilişkileri anlattıktan sonra, konu bitmiş olacaktır.

 

1 Yorum


  1. serhat 3 Haziran 2014, 03:37

    Çok tesekkurler,Çok yararlı oldu paylasımlarınızın devamını dilerim

    KTÜ İktisat Mağdurları :)

    Cevapla

Yorumlarınız



+ bir = yedi